Socratisch gesprek? Wat is dat?


Introductiedag

Een denkgesprek

Een socratisch gesprek is een denkgesprek – een gesprek over onze denkbeelden en opvattingen. We beginnen met een thema of met een denkvraag:

  • Wat mag je voor een patiënt beslissen?
  • Mag een rechter een persoonlijk oordeel hebben?
  • Staat de klant altijd voorop?
  • Moet je je altijd aan afspraken houden?

Een socratisch gesprek gaat over een concrete situatie, iets dat een van de deelnemers heeft meegemaakt en dat voor hem of haar met de vraag te maken heeft. Bij de eerste vraag van hierboven kan dat een arts zijn die iets voor een patiënt besliste en die vindt dat dat ook mocht. Dat kan dan in het gesprek besproken worden – in de context van dat ene verhaal wordt dan de vraag onderzocht of je daar voor die patiënt iets mocht beslissen; en waarom dan wel of niet. Die concrete situatie geeft een behoorlijke scherpte aan het onderzoek, want uitvluchten als ‘in een ander geval zou ik…’ of ‘als het anders was geweest zou ik…’ zijn niet aan de orde. Het gaat om die ene situatie, en die was zoals die was – geen mitsen en maren. In het socratisch gesprek onderzoeken de deelnemers dus wat zij van een kwestie vinden en waarom. Dat leidt tot meer begrip van fundamentele waarden en overtuigingen in concrete situaties. Zo een gesprek is altijd weer een enerverende zoektocht. Wilt u dat eens meemaken? En kennis nemen van de achterliggende theorie? Dat kan op onze introductiedag Socratische methode.

Resultaten van een socratisch gesprek

Een socratisch gesprek levert verschillende dingen op. De mate waarin is uiteraard afhankelijk van de duur van het gesprek.

Een denkervaring

Een kort socratisch gesprek is vaak al een indringende ervaring, omdat je erachter komt wat iemand denkt en waarom. Dat is dan ook vaak het startpunt om te willen weten ‘hoe het zit’. Die ervaring dragen mensen nog lang met zich mee en zorgt ervoor dat iemand zijn eigen en andermans opvattingen minder snel als ‘vanzelfsprekend’ ziet.

Kennis

Door het socratisch gesprek krijg je bovendien inzicht in het gespreksonderwerp – de woorden en begrippen die daarmee samenhangen krijgen vaak een nieuwe en diepere betekenis. En leert de denkbeelden van je gesprekspartners beter kennen.

Houding

Mensen maken zich door deelname aan een socratisch gesprek de houding eigen die daarvoor nodig is, een gespreks- en onderzoekshouding van:

  • vrijuit durven spreken
  • de ander spreekruimte geven
  • elkaar durven en willen bevragen

Vaardigheden

Daarnaast verwerven zij een aantal socratische gepreksvaardigheden:

  • werkelijk luisteren naar iemands woorden
  • helder verwoorden van de eigen zienswijze
  • juiste onderzoeksvragen formuleren

Werkvormen

Een socratisch gesprek kun je op vele manieren voeren. In opleidingen en organisaties werken wij met de volgende vormen.

Korte dialoog

De korte socratische dialoog is geschikt voor groepen die in relatief korte tijd (2 tot 3 uur) willen kennismaken met de socratische methode.

Gesprek van een dag

Voor mensen die als leden van een team eens diepgaand met elkaar in gesprek willen over een belangrijke kwestie.

Vaardigheidstraining

Voor professionals die zich vooral socratische vaardigheden willen eigen maken. Dat kan gaan om: socratische vragen stellen, begripsmatige verheldering aanbrengen, scherper luisteren

Theorie

Artikelen over:
Resultaten van een Socratisch gesprek
Theorie en praktijk van de socratische methode
De methodiek van het Socratisch gesprek
Het begeleiden van een Socratisch gesprek
De socratische gespreksmethode zoals wij die gebruiken in organisaties heeft een filosofische achtergrond. Uiteindelijk gaat de methode natuurlijk terug op de griekse filosoof Socrates. Zijn stijl van gespreksvoering (die bepaald niet methodisch was) is in de 20e eeuw nieuw leven ingeblazen door de Duitse filosoof Leonard Nelson, de grondlegger van het socratisch gesprek. De door hem opgerichte Philosopisch Politische Akademie bestaat nog altijd in Duitsland. Daar vinden jaarlijks nog vele socratische gesprekken in het Duits en Engels plaats waaraan iedereen kan deelnemen.
Over de Socratische methode in Nederland: zie www.socratischgesprek.nl